ศิลปะแบบกุเลน (Kulen)
ราวพุทธศตวรรษที่ 1370 - 1420

เป็นระยะหัวเลี้ยวหัวต่อ ซึ่งตรงกับสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ประติมากรรมในระยะนี้แสดงออกถึงความลังเลใจของช่างชาวเขมร เช่นการแต่งกาย การนุ่งโจงกระเบน ซึ่งมีอยู่ 2 แบบ โดยแบบที่ 1 มีชายพกซึ่งมีขอบด้านบนเป็นจีบริ้ว อีกแบบหนึ่งไม่มีชายพก มีเพียงแต่ผ้าห้อยเป็นรูปคล้ายสมอเรืออยู่ข้างหน้า

---

 

เครื่องแต่งกายและประติมากรรมในช่วงนี้แตกต่างกันออกไป ดังเช่นรูปพระนารายณ์ ซึ่งตั้งแสดงไว้ที่พิพิธภัณฑ์กีเมต์ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส การแต่งกายคือมีชายผ้าซ้อนกัน 2 ชั้นเป็นรูปสมอเรือ มีชายพกที่ต้นขาด้านซ้าย สลักอย่างคร่าว ๆ

โดยทั่วไปประติมากรรมแบบนี้ส่วนใหญ่จะพบในศิลปะแบบรุ่นหลังกว่านี้ คือ ศิลปะแบบพะโค (Phreah Ko) ส่วนประติมากรรมแบบอื่น ๆ จะไม่มีผ้าห้อยรูปสมอเรือลงมาด้านหน้า ทำให้บ่งบอกได้ว่า ศิลปะในระยะนี้ยังไม่มีความลงตัวมากนัก เนื่องจากเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ ระหว่างสมัยก่อนสร้างเมืองพระนคร กับสมัยเมืองพระนคร

ประติมากรรมส่วนใหญ่ ล้วนสวมหมวกทรงกระบอก ไม่ปิดขมับ ส่วนในช่วงปลายของศิลปะแบบกุเลนพบว่ามีบ้างที่สร้างเทวรูป แบบมีกระบังหน้าเล็กน้อย สวมพร้อมกับมงกุฎทรงเตี้ย สำหรับศิลปะแบบนี้พบว่าไม่ปรากฏเทวรูปสตรี

---

Ref: เรื่องจากหนังสือศิลปะขอม, พิมพ์ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2539, หม่อมเจ้า สุภัทรดิศ ดิศกุล

ภาพ: "Angkor" Splendors of the Khmer Civilization.